رئیس جمهوری و واقعیات کشور در شرایط جنگی

‏وقتی رئیس‌جمهور یک کشور که هدف حملات نظامی آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است، مشکل روابط با همسایگان را به «فحش دادن» و «پرخاشگری» تقلیل می‌دهد، باید پرسید آیا ایشان از بی‌اطلاع است یا تصور می‌کند با نادیده گرفتن آن می‌توان سیاست خارجی موفقی داشت؟

به گزارش تحریریه، «حسین قطیب» در تحلیل اقدامات و اظهارات این روزهای مسعود پزشکیان رئیس جمهوری کشورمان آورده است: ‏

وقتی رئیس‌جمهور یک کشور که هدف حملات نظامی آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است، مشکل روابط با همسایگان را به «فحش دادن» و «پرخاشگری» تقلیل می‌دهد، باید پرسید آیا ایشان از واقعیت مناسبات امنیتی منطقه بی‌اطلاع است یا تصور می‌کند با نادیده گرفتن آن می‌توان سیاست خارجی موفقی داشت؟

‏این چه نوع تحلیلی از روابط بین‌الملل است که در آن حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای همسایه، همکاری‌های راهبردی برخی دولت‌های منطقه با اسرائیل و نقش آنها در ساختار نظامی قدرت‌های رقیب ایران به حاشیه می‌رود، اما ادبیات سیاسی ایران به‌عنوان مانع اصلی روابط اقتصادی معرفی می‌شود؟

‏آیا واقعاً مسئله این است که ایران به همسایگان خود فحش داده و آنها ناچار شده‌اند با آمریکا و اسرائیل همکاری نظامی کنند؟

آیا پایگاه‌های نظامی آمریکا در قطر، بحرین، امارات و عربستان در واکنش به تندی ادبیات دیپلماتیک ایران ایجاد شده‌اند؟

آیا همکاری‌های امنیتی و تسلیحاتی جمهوری آذربایجان و امارات با اسرائیل را نیز باید نتیجه پرخاشگری ایران دانست؟

‏این دیگر صرفاً ساده‌سازی مسائل سیاست خارجی نیست؛ نوعی وارونه‌سازی رابطه علت و معلول و چشم‌پوشی از واقعیات موازنه قدرت در منطقه است.

مسئله ایران اساساً دشمنی با همسایگان نیست. هیچ ضرورت راهبردی ایجاب نمی‌کند که ایران با کشورهای همسایه وارد خصومت شود. برعکس، حفظ روابط دیپلماتیک، گسترش تجارت و جلوگیری از تبدیل اختلافات سیاسی به درگیری نظامی از الزامات سیاست خارجی عقلانی است. اما میان ضرورت حسن همجواری و انکار تهدیدهای امنیتی تفاوتی بنیادین وجود دارد.

‏دو نمونه مشخص، امارات متحده عربی و جمهوری آذربایجان هستند. هر دو کشور روابط گسترده و راهبردی با اسرائیل برقرار کرده‌اند؛ کشوری که در سال‌های اخیر مستقیماً در عملیات نظامی علیه ایران مشارکت داشته است. امارات پس از عادی‌سازی روابط با اسرائیل، همکاری‌های دفاعی، اطلاعاتی و فناوری نظامی خود را گسترش داده است. جمهوری آذربایجان نیز سال‌هاست یکی از شرکای مهم اسرائیل در حوزه تسلیحات، انرژی و همکاری‌های امنیتی محسوب می‌شود. البته وجود این روابط به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که خاک این کشورها در هر عملیات علیه ایران مورد استفاده قرار گرفته است. چنین ادعاهایی به شواهد مستقل نیاز دارند. اما نمی‌توان اهمیت راهبردی این مناسبات را نیز نادیده گرفت.

‏در خلیج فارس مسئله حتی ساختاری‌تر است. قطر میزبان پایگاه هوایی العدید، بحرین میزبان ناوگان پنجم آمریکا، امارات میزبان نیروهای آمریکایی در پایگاه الظفره و عربستان میزبان نیروهای آمریکایی در پایگاه شاهزاده سلطان است. این تأسیسات بخشی از زیرساخت حضور و قدرت‌افکنی نظامی آمریکا در منطقه هستند. دولت‌های میزبان نیز درجات متفاوتی از امکانات، سرمایه‌گذاری، پشتیبانی لجستیکی و منابع مالی را برای حفظ این حضور فراهم کرده‌اند.

‏بنابراین با یک واقعیت اساسی در روابط بین‌الملل مواجه هستیم: برخی همسایگان ایران، در حالی که شریک تجاری و طرف گفت‌وگوی دیپلماتیک ما هستند، هم‌زمان بخشی از معماری امنیتی آمریکا در منطقه نیز محسوب می‌شوند. این دو موقعیت متناقض‌نما می‌توانند در کنار یکدیگر وجود داشته باشند. تجارت اقتصادی لزوماً به معنای همسویی امنیتی نیست.
‏از این منظر، مسئله نه قطع رابطه با همسایگان است و نه ضرورتاً مقابله نظامی با آنها. برعکس، ایران باید از تمامی ظرفیت‌های دیپلماتیک و اقتصادی برای حفظ روابط منطقه‌ای و جلوگیری از گسترش جنگ استفاده کند. اما دیپلماسی موفق مستلزم شناخت واقعیت‌های قدرت است، نه نادیده گرفتن آنها. تنش‌زدایی نباید با چشم‌پوشی از تهدیدهای امنیتی اشتباه گرفته شود.

‏این مسئله به‌ویژه در شرایط جنگ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. عذرخواهی رئیس‌جمهور از کشورهای همسایه در جریان جنگ نیز باید با همین نگاه مورد ارزیابی قرار گیرد. اگر نتیجه آن ارائه تصویری باشد که در آن ایران تنها عامل بی‌ثباتی و مسئول اصلی تیرگی روابط با همسایگان معرفی شود، چنین روایتی با واقعیت پیچیده منازعه سازگار نیست.

منبع: کانال بین دوگانگی‌ها

پایان/

۱ آذر ۱۴۰۵ - ۱۶:۰۰
کد مطلب: 36305

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 0 + 0 =